Królestwo Bhutanu, położone w Himalajach, często określane jest mianem kraju uważności. Jako ostatnie kulturowo nienaruszone królestwo Himalajów, oferuje podróżnym wyjątkową przestrzeń do doświadczania uważności. Bhutan wyróżniają dziewicze, górskie krajobrazy oraz bogate tradycje kulturowe i duchowe, głęboko zakorzenione w historii. Święte miejsca emanują czymś szczególnym. To miejsce, gdzie współczucie, życzliwość i wewnętrzna równowaga łączą się w harmonijną całość.
Uważność jako antidotum
W dzisiejszym świecie pojęcie uważności pojawia się coraz częściej – jako przeciwwaga dla pędzącej, chaotycznej i podzielonej rzeczywistości. W obliczu globalnych kryzysów klimatycznych i społecznych, uważność staje się drogą do osiągnięcia wewnętrznego spokoju, lepszego wglądu i zdolności zachowania równowagi w obliczu zewnętrznego zamętu. Pozwala odciąć się od zgiełku, sprzyja aktom współczucia i życzliwości wobec innych istot – ludzkich i nieludzkich – co w obecnych burzliwych czasach staje się wartością szczególnie poszukiwaną.
Duchowe fundamenty
Buddyzm rozprzestrzenił się w Bhutanie w VIII wieku n.e., za sprawą wielkiego nauczyciela Padmasambhawy (Guru Rinpocze), który do dziś otaczany jest w tym kraju wielką czcią. Jednak buddyzm nie wyparł rdzennych wierzeń opartych na świętości natury, wszystkich istot żywych i bytów przekraczających ludzką percepcję. Do dziś buddyzm wadżrajana harmonijnie współistnieje z duchowo-ekologicznymi wartościami i lokalnymi tradycjami. Ta zgodność wynika ze wspólnego rdzenia – współczucia i życzliwości.
Uważność była tu przedmiotem rozważań, nauczana i praktykowana od tysięcy lat. Stanowi ona sedno zarówno buddyjskiej filozofii, jak i praktyki.
Uważność to po prostu świadoma obecność — bez oceniania — wobec tego, co dzieje się w naszym umyśle, ciele, mowie i otaczającym nas świecie, tu i teraz. Inaczej mówiąc, chodzi o intencjonalne bycie obecnym, skupionym zarówno na stanie własnego umysłu, jak i na praktyce uważności, której celem jest życie z jasno określonym zamiarem. Im czystsza, bardziej altruistyczna i etyczna intencja, tym głębszy wgląd i większa duchowa zasługa.
Uważność stwarza również warunki do podejmowania działań nacechowanych altruizmem, współczuciem, życzliwością i pomocą innym.
Praktykowanie uważności odbywa się przede wszystkim poprzez medytację, która polega na koncentracji na oddechu i uspokajaniu umysłu, by osiągnąć większą przejrzystość i klarowność.
Lata praktyki medytacji uważności pozwalają buddyjskim adeptom osiągać głęboki wgląd i zrozumienie prawdziwej natury rzeczywistości — tego, co w buddyzmie określa się jako ostateczną rzeczywistość: prawdziwą naturę „ja” oraz wszystkich zjawisk. Ta rzeczywistość jest nieukształtowana, nieuwarunkowana i wolna od konceptualnych iluzji.
W praktycznym ujęciu, uważność prowadzi nas ku życiu z intencją, współczuciem, empatią, życzliwością, harmonią i pokojem wobec siebie i innych. Pomaga nam również rozpoznawać negatywne wzorce, takie jak niewiedza, przywiązanie, egoizm, chciwość czy zazdrość — czyli źródła cierpienia. Tym samym uważność daje nam narzędzia, by stawić czoła cierpieniu, a w ostateczności — wyzwolić się z niego.
Tradycja życia w zgodzie z naturą
Przed pojawieniem się buddyzmu, dominującą religią w Bhutanie był Bon, który – choć przypominał tybetański Bon – rozwijał się zgodnie z lokalną kulturą. Współcześnie wiele praktyk Bon przeplata się z buddyzmem, a w centrum obu nurtów znajduje się przekonanie, że natura jest istotą żywą, zamieszkaną przez duchy i bóstwa. Te wierzenia ugruntowują uważność wobec przyrody, sprzyjają ochronie krajobrazów i zamieszkujących je istot.
W Bhutanie współczucie i życzliwość obejmują nie tylko ludzi, ale też wszystkie czujące istoty i samą naturę. Świętość gór chroni je przed eksploatacją i komercjalizacją. Duże obszary kraju są objęte ochroną jako parki narodowe i rezerwaty, stanowiące schronienie dla zwierząt, ptaków, owadów i roślin. Między tymi terenami tworzy się korytarze migracyjne, a lasy – chronione konstytucyjnie – pochłaniają więcej dwutlenku węgla niż kraj emituje, czyniąc Bhutan pierwszym na świecie państwem o ujemnym bilansie emisji CO₂. Wszystko to wypływa z głębokiej uważności, empatii i troski wobec świata i jego mieszkańców.
Praktyki kulturowe
W Bhutanie duchowość przenika się z kulturą. Śpiewy, mantry, kadzidła, młynki modlitewne, flagi modlitewne, sztuka, taniec, opowieści, muzyka, architektura i kultywowanie trzynastu tradycyjnych sztuk (np. rzeźbienie, malarstwo buddyjskie, snycerka) – wszystkie te elementy wspierają praktykę szacunku dla dziedzictwa kulturowego i przypominają o wartościach buddyjskich: współczuciu, harmonii i pokoju.
Bhutan promuje kulturę uważności również na poziomie państwowym, poprzez filozofię Szczęścia Narodowego Brutto (Gross National Happiness, GNH), która zastępuje tradycyjne wskaźniki gospodarcze. Na tej podstawie co pięć lat mierzy się dobrostan społeczeństwa w czterech filarach: kulturze, środowisku, dobrym rządzeniu i rozwoju społecznym. Przekłada się to na działania: powszechny dostęp do edukacji i opieki zdrowotnej, niezależnie od statusu społecznego, zgodnie z zasadami opiekuńczej demokracji społecznej.
Podróż do Bhutanu
Podróż do Bhutanu to doświadczenie jedyne w swoim rodzaju – wizyta w kraju, który świadomie chroni swoje duchowe dziedzictwo i naturalne piękno. Święte miejsca Bhutanu pozostały niezwykle dobrze zachowane wobec nacisków nowoczesności. Odwiedzając ten himalajski kraj – czy jako turysta, pielgrzym, czy podróżnik – ponosimy odpowiedzialność. Należy poruszać się z szacunkiem, delikatnością i współczuciem, wobec ludzi, zwierząt i duchowych przestrzeni tego kraju.
Będąc w Bhutanie, możemy odnieść wrażenie, że znajdujemy się w skansenie, lecz jest to prawdziwa, żywa kultura i duchowa przestrzeń dla wielu istot. Jesteśmy jedynie gośćmi, którzy mogą zostać przemienieni przez to doświadczenie – a wracając do domu, nieść tę przemianę dalej, uważając, by nie naruszyć kruchości odwiedzanych miejsc. Jak głosi znane powiedzenie: „Zabierz tylko wspomnienia, zostaw tylko ślady stóp”.
Bhutan oferuje podróż pełną duchowej głębi i wiekowej mądrości – ciche, lecz potężne przypomnienie, że jesteśmy współzależni: ze sobą, z naturą i z tą niezwykłą planetą, którą dzielimy z wszystkimi istotami czującymi. Uważność prowadzi nas ku prawdziwej świadomości i łagodnej, pełnej współczucia podróży przez życie.
Lubimy wracać do Bhutanu i możemy Ciębie zabrać ze sobą (kliknij w linki):
Bhutan i Nepal – u podnóża Himalajów
Bhutan – Królestwo Grzmiącego Smoka
